kutsalRuh
Ruhani Lider
Yapay zekâdan gelen düzenli bir açıklama, doğru bir açıklama gibi görünebilir. Akıcı cümleler ve kendinden emin üslup, bilginin doğrulandığını göstermez. Özellikle tarih, kişi adı, sayısal sonuç veya kaynak içeren yanıtları yayımlamadan önce kontrol etmek gerekir. Yapay zekâyı yararlı bir taslak ve araştırma yardımcısı olarak kullanmak, son değerlendirmeyi ona bırakmanız gerektiği anlamına gelmez.
Önce kontrol edilecek iddiaları ayırın
Uzun bir yanıtı bütünüyle doğru veya yanlış ilan etmek yerine somut iddiaları çıkarın. Hangi olayın hangi tarihte olduğu söyleniyor? Bir ürünün hangi özelliği bulunduğu iddia ediliyor? Bir araştırma ne sonuç vermiş? Bu soruların her biri farklı kaynak gerektirebilir. Genel yorum ile doğrulanabilir olguyu ayırmak, kontrol işini daha küçük parçalara böler.
NIST'in üretken yapay zekâ risk profili, yanlış içeriğin kendinden emin biçimde üretilebilmesini bir risk olarak ele alır ve kaynakların doğrulanmasına dikkat çeker. Bu sorun yalnızca garip görünen yanıtlarda ortaya çıkmaz. Kulağa makul gelen bir yayın adı veya istatistik de hatalı olabilir. Bu yüzden kontrolü yalnızca üslupta hata aramakla sınırlamayın.
Kaynağın varlığını ve desteğini ayrı kontrol edin
Verilen bağlantıyı açın. Sayfa gerçekten mevcut mu, başlık ve yazar bilgisi yanıttakiyle uyuşuyor mu? Sonra daha önemli soruya geçin: Kaynak, yanında yazılan iddiayı gerçekten destekliyor mu? Var olan bir makalenin adı doğru yazılmış olsa bile sonuçları yanlış aktarılmış olabilir. Bir özeti okumak, gerektiğinde yöntem ve sonuç bölümüne bakmanın yerini tutmaz.
Örneğin bir araştırma yalnızca küçük bir grupta belirli bir sonucu incelemişse, bundan bütün insanlar için kesin tedavi sonucu çıkarılamaz. Ürünün eski sürümünü anlatan bir yardım sayfası da yeni sürümün bütün davranışlarını kanıtlamaz. Kaynağın tarihi, kapsamı ve hangi koşulları anlattığına bakın. Bağlantı sayısının çokluğu, kaynakların gerçekten ilgili olduğu anlamına gelmez.
Hesapları bağımsız yeniden yapın
Yüzde, toplam, oran veya birim dönüşümü varsa temel girdileri yazıp işlemi yeniden hesaplayın. Sonucun büyüklüğü makul mü? Yüzde artış ile yüzde puan farkı karışmış mı? Aynı birimler kullanılmış mı? Küçük bir kontrol, uzun bir açıklamanın içindeki basit aritmetik hatayı ortaya çıkarabilir. Yapay zekâya yalnızca “Emin misin?” demek bağımsız doğrulama sayılmaz.
Bir tablo hazırlanmışsa satırları kaynakla örneklem üzerinden karşılaştırın. Özellikle isimlerin ve sayıların kaydırılması, yanlış sütuna yazılması veya boş verinin tahminle doldurulması gibi hatalara bakın. Bilgi bulunamayan yerde açık bir boşluk, uydurulmuş kesinlikten daha kullanışlıdır. Belirsiz kalan iddiayı yayımdan çıkarmak veya sınırını belirtmek gerekebilir.
Önemli kararlarda kontrol düzeyini artırın
Bir yemek fikriyle tıbbi, hukuki veya mali karar aynı doğrulama ihtiyacını taşımaz. Sonuçları ciddi olabilecek konularda güncel birincil kaynaklara ve uygun uzmana başvurun. Kişisel verileri araca aktarırken de hizmetin kullanım koşullarını ve kurumunuzun kurallarını gözetin. Bilgiyi doğrulamak için gereksiz özel belge paylaşmanız gerekmez.
Son olarak kendi metninizde hangi kısmın doğrulanmış bilgi, hangi kısmın yorum veya öneri olduğunu açık tutun. Yapay zekânın ürettiği bir kaynağı görmeden okumuş gibi göstermeyin. İyi bir sonuç, yalnızca düzgün yazılmış değil, okuyucunun dayanağını takip edebildiği ve sınırlarını anlayabildiği sonuçtur.
Önce kontrol edilecek iddiaları ayırın
Uzun bir yanıtı bütünüyle doğru veya yanlış ilan etmek yerine somut iddiaları çıkarın. Hangi olayın hangi tarihte olduğu söyleniyor? Bir ürünün hangi özelliği bulunduğu iddia ediliyor? Bir araştırma ne sonuç vermiş? Bu soruların her biri farklı kaynak gerektirebilir. Genel yorum ile doğrulanabilir olguyu ayırmak, kontrol işini daha küçük parçalara böler.
NIST'in üretken yapay zekâ risk profili, yanlış içeriğin kendinden emin biçimde üretilebilmesini bir risk olarak ele alır ve kaynakların doğrulanmasına dikkat çeker. Bu sorun yalnızca garip görünen yanıtlarda ortaya çıkmaz. Kulağa makul gelen bir yayın adı veya istatistik de hatalı olabilir. Bu yüzden kontrolü yalnızca üslupta hata aramakla sınırlamayın.
Kaynağın varlığını ve desteğini ayrı kontrol edin
Verilen bağlantıyı açın. Sayfa gerçekten mevcut mu, başlık ve yazar bilgisi yanıttakiyle uyuşuyor mu? Sonra daha önemli soruya geçin: Kaynak, yanında yazılan iddiayı gerçekten destekliyor mu? Var olan bir makalenin adı doğru yazılmış olsa bile sonuçları yanlış aktarılmış olabilir. Bir özeti okumak, gerektiğinde yöntem ve sonuç bölümüne bakmanın yerini tutmaz.
Örneğin bir araştırma yalnızca küçük bir grupta belirli bir sonucu incelemişse, bundan bütün insanlar için kesin tedavi sonucu çıkarılamaz. Ürünün eski sürümünü anlatan bir yardım sayfası da yeni sürümün bütün davranışlarını kanıtlamaz. Kaynağın tarihi, kapsamı ve hangi koşulları anlattığına bakın. Bağlantı sayısının çokluğu, kaynakların gerçekten ilgili olduğu anlamına gelmez.
Hesapları bağımsız yeniden yapın
Yüzde, toplam, oran veya birim dönüşümü varsa temel girdileri yazıp işlemi yeniden hesaplayın. Sonucun büyüklüğü makul mü? Yüzde artış ile yüzde puan farkı karışmış mı? Aynı birimler kullanılmış mı? Küçük bir kontrol, uzun bir açıklamanın içindeki basit aritmetik hatayı ortaya çıkarabilir. Yapay zekâya yalnızca “Emin misin?” demek bağımsız doğrulama sayılmaz.
Bir tablo hazırlanmışsa satırları kaynakla örneklem üzerinden karşılaştırın. Özellikle isimlerin ve sayıların kaydırılması, yanlış sütuna yazılması veya boş verinin tahminle doldurulması gibi hatalara bakın. Bilgi bulunamayan yerde açık bir boşluk, uydurulmuş kesinlikten daha kullanışlıdır. Belirsiz kalan iddiayı yayımdan çıkarmak veya sınırını belirtmek gerekebilir.
Önemli kararlarda kontrol düzeyini artırın
Bir yemek fikriyle tıbbi, hukuki veya mali karar aynı doğrulama ihtiyacını taşımaz. Sonuçları ciddi olabilecek konularda güncel birincil kaynaklara ve uygun uzmana başvurun. Kişisel verileri araca aktarırken de hizmetin kullanım koşullarını ve kurumunuzun kurallarını gözetin. Bilgiyi doğrulamak için gereksiz özel belge paylaşmanız gerekmez.
Son olarak kendi metninizde hangi kısmın doğrulanmış bilgi, hangi kısmın yorum veya öneri olduğunu açık tutun. Yapay zekânın ürettiği bir kaynağı görmeden okumuş gibi göstermeyin. İyi bir sonuç, yalnızca düzgün yazılmış değil, okuyucunun dayanağını takip edebildiği ve sınırlarını anlayabildiği sonuçtur.